محرم در چه روز و ماهی بوده است؟
میهن فال: طبق محاسبات نجومي، روز عاشوراي سال 61 هجري قمري،
برابر با بيست و يكم (بيستم) مهرماه سال 59 هجري شمسي، و دوازدهم اكتبر سال 680 ميلادي بوده است.
روز و ماه محرم
اما دربارة اينكه عاشوراي سال 61 قمري چه روزي از روزهاي هفته بوده است، پنج قول وجود دارد:
شنبه، يكشنبه، دوشنبه، چهارشنبه و جمعه، كه در اين ميان روز جمعه بيشترين قايل را دارد.
اما بررسيها و محاسبات نجومي و رياضي گوياي آن است كه عاشوراي سال 61، روز دوشنبه بوده است.
اين موضوع را به دو شيوه ميتوان اثبات كرد:
الف) از طريق زيج: بنا بر ديدگاه منجمان معاصر، زيج بهادرخاني تأليف غلامحسين جونپوري شيرازي،
يكي از دقيقترين زيجهاي جهان بهشمار ميرود. طبق اين زيج، آغاز سال 61 قمري روز يكشنبه بوده است؛
بنابراين روز عاشورا، سهشنبه بوده است.
اما بايد در نظر داشت كه مبناي كار زيج، محاسبه به امر وسط است؛
يعني در تنظيم ذيج، ماههاي فرد را سيروزه و ماههاي زوج را 29 روزه بهحساب ميآورند،
و در هر سي سال، يازده بار ماه ذيحجه را سيروزه (كبيسه) حساب ميكنند؛
درحاليكه بهحسب رؤيت، امكان دارد سه تا چهار ماه پشت سر هم، 29 روزه باشد.
ازاينرو گاهي اول ماه بهحسب رؤيت، دستكم يك روز قبل از اول ماه بهحسب امر وسط واقع ميشود؛
يعني گاهي روز دوم ماه با روز اول جدول زيج منطبق ميشود.
با اين ملاحظه به ظن قوي ميتوان گفت كه عاشورا در روز دوشنبه بوده است.
ب) از طريق محاسبة رياضي: فاصلة ميان آغاز سال اول هجري قمري تا روز عاشوراي سال 61 قمري، 21272 روز است.
اگر اين عدد را بر ايام هفته تقسيم كنيم، 3038 هفته و 6 روز ميشود.
با توجه به آنكه مبدأ تقويم هجري قمري، پنجشنبه بوده است،
روشن ميشود كه روز عاشوراي 61 قمري سهشنبه بوده است؛
اما با فرض اينكه هلال محرم آن سال يك روز زودتر رؤيت شده باشد،
ميتوان گفت روز عاشوراي 61 قمري دوشنبه بوده است.
همچنين اگر عدد يادشده (21272 روز) را بر سالهاي شمسي تطبيق دهيم،
به امر وسط، برابر ميشود با بيست و يكم مهر سال 59 شمسي (21/7/59).
اگر رؤيت را يك روز جلوتر بدانيم، عاشورا مصادف با بيستم مهر همان سال ميشود.
بنابراين ميتوان گفت: روز عاشوراي سال 61 هجري برابر بوده است با روز دوشنبه بيستم مهرماه سال 59 شمسي.